آیا بیماری واریس پا خطرناک و کشنده است؟

واریس در اغلب اوقات خطر مرگ ندارد اما اگر با عارضه ای همچون آمبولی ریه همراه شود می تواند در موارد نادری خطرناک و کشنده باشد.

اگر بخواهیم به صورت کوتاه و کلی به این سوال پاسخ دهیم، جواب خیر است زیرا واریس در بیش از ۹۵ درصد موارد به خودی خود بیماری کشنده‌ ای نیست؛ اما بی‌ توجهی ریشه‌ای به آن می‌ تواند زنجیره‌ ای از مشکلات حاد عروقی را فعال کند که حیات بیمار را رسماً به خطر می‌ اندازند.

طبق مطالعه واریس شدید و خطر مرگ و میر بیماران مبتلا به واریس در معرض خطر حوادث قلبی و عروقی و مرگ و میر هستند و اگر با خطراتی مانند آمبولی ریه، از دست دادن خون شدید، عفونت گسترده و یا با بیماری های زمینه ای دیگر مانند بیماری های قلبی، کلیوی یا دیابت به خصوص در افراد مسن شود، می تواند در مواردی نادر کشنده باشد.

برای این که در مورد این خطرات بیشتر بدانید پیشنهاد می کنیم تا انتهای مطلب با ما همراه باشید.

خطرات واریس

هنوز آمار دقیقی از مرگ و میر ناشی از واریس وجود ندارد زیرا برآورد درست این مسئله پیچیده است و به عوامل مختلفی مانند بیماری های زمینه ای، نوع درمان، سن، جنس و عوامل ناشی از آن بستگی دارد.

اما مهم ترین خطرات واریس که باید آن ها را جدی بگیرید و ممکن است کشنده باشند عبارتند از:

• آمبولی ریه ناشی از واریس؛ مرگبارترین خطر واریس پا

در واقع آمبولی ریه زمانی اتفاق می افتد که لخته های خونی که در رگ های واریسی پا تشکیل شده اند حرکت کرده و به سمت ریه ها می روند. مسدود شدن رگ های ریوی به وسیله این لخته ها باعث درد قفسه سینه، تنگی نفس و حتی مرگ خواهد شد. برای اطلاعات بیشتر در این زمینه خواندن مقاله ارتباط واریس پا و آمبولی ریه را به شما پیشنهاد می کنیم.

اصلی ترین دلیلی که واریس را در لیست عارضه های نگران کننده قرار می دهد، خطر حرکت لخته خون به سمت ریه است. این عارضه زمانی رخ می دهد که لخته خون تشکیل شده در پا کنده شده، از طریق جریان خون حرکت کند و رگ های اصلی ریه را ببندد. مسدود شدن رگ های ریوی باعث تنگی نفس شدید، درد تیز در قفسه سینه، افت ناگهانی اکسیژن خون و در مواردی مرگ ناگهانی می شود.

سیاهرگ های پا به دو بخش سطحی و عمقی تقسیم می شوند:

• سیاهرگ های سطحی: همان رگ های برجسته و بنفش رنگی هستند که تحت عنوان واریس می شناسیم.

• سیاهرگ های عمقی: در اعماق عضلات پا قرار دارند و لخته شدن در آن ها عامل اصلی حرکت لخته به سمت ریه است.

اگرچه لخته های بزرگ معمولا درون رگ های عمقی شکل می گیرند، اما واریس های سطحیِ شدید و درمان نشده با ایجاد کندی شدید در جریان خون و التهاب مداوم دیواره رگ، فشار زیادی ایجاد می کنند. این فشار و کندی حرکت خون از طریق رگ های رابط به بخش های عمقی منتقل شده و زمینه را برای ایجاد لخته های خطرساز و حرکت آن ها به سمت ریه فراهم می کند.

همه لخته ها با مرگ ناگهانی همراه نیستند. در بسیاری از بیماران، لخته های بسیار کوچک به صورت مداوم و خاموش از رگ های بیمار به سمت ریه حرکت می کنند. این روند به مرور زمان باعث تخریب تدریجی بافت ریه و افزایش فشار خون در ریه ها می شود؛ عارضه ای خطرناک که ممکن است سال ها بعد، فرد را با نارسایی شدید ریوی و قلبی مواجه کند.

• خونریزی شدید

ضعیف شدن دیواره رگ ها در واریس و تجمع و فشار زیاد خون در آن ها سبب می شود به صورت خود به خود یا به دلیل ضربه و فشاری به رگ واریسی، رگ ها پاره شوند و خونریزی کنند. در واریس‌ های پیشرفته، پوست روی رگ‌ ها بسیار نازک می‌ شود. در این حالت حتی یک ضربه کوچک یا خراش سطحی می‌ تواند باعث خونریزی شدید و فورانی شود که به دلیل فشار بالای وریدی، بند آوردن آن برای بیمار دشوار است و نیاز به اقدامات اورژانسی داشته باشد.

گاهی از دست دادن خون شدید در اثر واریس ممکن است باعث شوک هیپوولمیک شود که به دلیل عدم دریافت اکسیژن کافی به خاطر از دست دادن خون است. این عارضه می تواند باعث مرگ شود.

عکسی از خونریزی شدید بیمار مبتلا به واریس پا

این خونریزی حتی ممکن است در اثر گرمای محیط یا سایش ملحفه در هنگام خواب، ایجاد شود و به دلیل فشار بالای خون در عروق واریسی، خونریزی به صورت فورانی رخ می‌ دهد. از آنجا که این اتفاق در خواب اتفاق می افتد و معمولاً دردی ایجاد نمی‌ کند، بیمار متوجه خونریزی یا افت فشار خون نمی‌ شود.

این موضوع به‌ ویژه در افراد مسن که داروهای رقیق‌ کننده خون مصرف می‌ کنند، می‌ تواند منجر به شوک ناشی از کم‌ خونی و در موارد حاد، تهدید جدی سلامتی شود.

• عفونت گسترده

در مراحل پیشرفته واریس، پوست اطراف مچ پا خارش دار، زخم و ملتهب می شود. در صورت عدم درمان، این زخم ها باز شده و بهترین محیط را برای رشد باکتری ها ایجاد می کنند.

آسیب به اندام های داخلی: اگر این عفونت سطحی کنترل نشود، به بافت های زیرین و عمیق تر نفوذ می کند.

عفونت خونی: ورود باکتری ها از زخم واریسی به داخل جریان خون، آلودگی را در سراسر بدن پخش کرده و می تواند به مرگ بیمار منجر شود.

زخم شدید و مرگ بافت به دلیل واریس پا

• مرگ بافت

کاهش جریان خون بر اثر واریس در رگ ها سبب می شود تا بافتِ اندام خون کافی جهت تغذیه و اکسیژن دریافت نکند و مرگ بافت و آسیب به اندام اتفاق بیفتد.

تغییر رنگ و چرمی شدن پوست: در ابتدا پوست مچ پا تیره و قهوه ای می شود، سپس بافت پوست حالت سخت و چرمی پیدا می کند.

مردن بافت پا: در صورت تداوم فقر اکسیژن، سلول های پوستی می میرند، زخم های مقاوم به درمان ایجاد می شوند و بافت پا رسما دچار مرگ می شود.

• فشار و فرسودگی بطن راست قلب

سیاهرگ‌ ها وظیفه دارند خون را بر خلاف جاذبه زمین به سمت قلب (دهلیز و بطن راست) برگردانند. در بیماری واریس، دریچه‌ های این رگ‌ ها تخریب شده و خون در پاها محبوس یا اصطلاحا دچار ایستایی می‌ شود.

تلاش بی وقفه قلب برای مکش خون: قلب مجبور است برای جبران این ایستایی و بازگرداندن خون، با توان بسیار بیشتری کار کند.

خستگی و بزرگ شدن عضله قلب: این فشار مداوم در درازمدت باعث بزرگ شدن و فرسودگی بطن راست قلب می شود.

بنابراین درمان واریس تنها یک اقدام زیبایی یا برای رفع درد پا نیست؛ بلکه یک اقدام پیشگیرانه برای حفظ سلامت قلب است. با بهبود جریان خون در پاها، شما در واقع یکی از موانع جدی بازگشت خون به قلب را برمی‌ دارید و از فرسودگی زودهنگام عضله قلب جلوگیری می‌ کنید.

• ادم یا ورم

افراد مبتلا به واریس به تدریج دچار ادم و ورم پا می شوند. ورم پا معمولا صبح ها کمتر و عصرها بیشتر می شود که با بالا گذاشتن پا می توان از شدت ورم کاست. البته این نوع ورم و ادم می تواند ناشی از لنف ادم هم باشد که با معاینه و سونوگرافی علت ورم و ادم مشخص می شود.

• خطرات پوستی

به دلیل استاز و ماندگاری خون در پا ، به تدریج پوست دچار آسیب می شود و همان طور که گفتیم حیات خود را از دست می دهد. ابتدا لکه های قهوه ای و هایپرپیگمنتاسیون روی پوست بوجود می آید .

لکه ها معمولا از اطراف مچ شروع شده و به تدریج به سمت بالا پیشرفت می کنند. سپس پوست شروع به کلفت شدن می کند  و به اصطلاح پوست چرمی و کلفت می شود که به آن لیپودرمواسکلروزیس گفته می شود.
این مرحله بسیار پیشرفته است و پوست دچار خارش شدید و سلولیت های مکرر می شود.

• زخم وریدی

یکی از بدترین خطرات واریس، ایجاد زخم های وریدی به علت استاز یا تجمع خون می باشد. شایع ترین علت ایجاد زخم در پا ، نارسایی وریدی مزمن می باشد. این زخم ها معمولا در قسمت داخل یا خارج مچ پا بیشتر دیده می شوند. 
این زخم ها معمولا بسیار مقاوم به درمان های زخم بوده و  بسیار مستعد عفونت های شدید  و خونریزی های شدید می باشند.

بیشتر بدانید: عوارض واریس پا چیست؟

عواملی که خطرات ناشی از واریس را افزایش می دهند

از جمله عوامل مهمی که خطرات واریس را چند برابر می کنند می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بیماری های زمینه ای

بیماری های قلبی، کلیوی، ریوی و دیابت احتمال خطر واریس را بیشتر می کنند. بنابراین اگر مبتلا به هر یک از این بیماری ها هستید حتما درمان واریس را جدی بگیرید و زیر نظر یک متخصص با تجربه واریس آن را انجام دهید.

• سن بالا

کسانی که سن بالاتری دارند و به خصوص سالمندان به دلیل ضعیف بودن سیستم ایمنی و افت کارایی بدن نسبت به برخی مشکلات مانند عفونت حساس تر هستند. پس لازم است افراد مسن جدیت و پیگیری بیشتری در این مورد داشته باشند. 

• سابقه لخته شدن خون (ترومبوز)

افرادی که قبلاً سابقه لخته در ورید عمقی داشته‌ اند در صورت ابتلا به واریس، با احتمال بسیار بیشتری دچار مشکلات خطرناکی مانند آمبولی می‌ شوند.

• چاقی مفرط و کم‌ تحرکی شدید

وزن زیاد فشار مضاعفی بر دریچه‌ های قلب و رگ‌ های آسیب‌ دیده وارد کرده و سرعت تخریب بافت و ایجاد عفونت را دوچندان می‌ کند.

• عدم توجه و درمان واریس

عدم توجه و درمان واریس سبب شدید تر و مزمن شدن آن خواهد شد. هرچه این بیماری پیشرفت کند خطرات آن هم بیشتر خواهد بود.

نتیجه گیری

اگر چه واریس به ندرت می تواند مستقیما باعث مرگ شود، ولی خطراتی مانند آمبولی ریه یا عفونت که می توانند کشنده باشند با واریس ارتباط دارند. 

پس اگر به خصوص مبتلا به بیماری های زمینه ای و یا سالمند هستید پیشگیری و درمان زود هنگام بسیار مهم و ضروری به نظر می رسد.

سوالات متداول

۱. آیا واریس می تواند باعث سکته قلبی یا سکته مغزی شود؟

به طور مستقیم خیر.

لخته های ناشی از واریس و نارسایی سیاهرگی معمولا در سیستم سیاهرگی قرار دارند و به سمت ریه حرکت می کنند (آمبولی ریه). اما لخته هایی که باعث سکته قلبی یا مغزی می شوند، در سرخرگ ها تشکیل می شوند. با این حال، وجود واریس شدید نشان دهنده اختلال در گردش خون کلی بدن است و درمان نکردن آن می تواند فشار مضاعفی بر سیستم قلبی عروقی وارد کند.

۲. از کجا بفهمم واریس من معمولی و بی خطر است یا وارد مرحله خطرناک شده؟

واریس معمولی معمولا فقط ظاهر عنکبوتی یا برجستگی های کوچک بدون درد دارد. اما اگر با علائمی مانند ورم یک طرفه و ناگهانی پا، درد شدید و گرمی در ساق پا، تیره و چرمی شدن پوست مچ پا، ایجاد زخم یا خونریزی از رگ همراه شود، یعنی بیماری پیشرفت کرده و باید سریعا توسط متخصص عروق بررسی شود.

۳. آیا لخته خون ناشی از واریس سطحی هم می تواند به ریه برسد؟

رگ های واریسی سطحی به تنهایی به ریه متصل نیستند، اما کندی جریان خون در این رگ ها می تواند باعث ایجاد التهاب و لخته شود. اگر این التهاب درمان نشود، لخته می تواند از طریق رگ های رابط به سیاهرگ های عمقی پا نفوذ کرده و از آنجا به سمت ریه حرکت کند که یک وضعیت اورژانسی است.

۴. آیا ایستادن طولانی مدت واقعا خطرات واریس را مرگبار می کند؟

ایستادن یا نشستن بی حرکت برای ساعت های طولانی باعث خنثی شدن پمپ عضلانی ساق پا می شود. این موضوع تجمع خون در پاها را به اوج می رساند و خطر تشکیل لخته خون را چند برابر می کند. اگر شغل ایستاده دارید، استفاده از جوراب واریس مناسب و پیاده روی های کوتاه بین کار الزامی است.

۵. آیا واریس پا درمان قطعی و بدون بازگشت دارد؟

بله. با روش های مدرن مانند لیزر درون رگی، رادیوفرکوئنسی و تزریق فوم تخصصی، رگ های خراب و بیمار به طور کامل بسته و از مدار گردش خون خارج می شوند. از آنجا که این رگ های بیمار حذف می شوند، بازگشت در همان رگ اتفاق نمی افتد؛ هرچند پیشگیری برای حفظ سلامت سایر رگ ها همچنان اهمیت دارد.

۶. آیا درمان واریس بدون جراحی و بخیه امکان پذیر است؟

بله. امروزه جراحی های سنگین و باز واریس تقریبا منسوخ شده اند. اکثر درمان های جدید به صورت سرپایی، بدون نیاز به بستری، بدون برش پوست و بدون بخیه در کمتر از یک ساعت انجام می شوند و بیمار بلافاصله می تواند به فعالیت روزمره خود برگردد.